İçeriğe geç
Temsilî illüstrasyon · portre yok

Dil bilimci, öğretmen, milletvekili · 1882 – 1965 · 1882 – 1965

Besim Atalay

Uşak / Merkez

Besim Atalay (1882–1965), Uşak’ta doğan dil bilimci ve milletvekilidir; Kâşgarlı Mahmud’un Divanü lûgati’t-Türk’ünü Türkçeye çevirdi.

Hayatı

Besim Atalay, TDV İslâm Ansiklopedisi’nde Nuri Yüce’nin yazdığı maddeye göre 1882’de Uşak’ta, bugünkü Merkez ilçede doğmuş dil bilimci, öğretmen ve milletvekilidir. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yazar biyografisi de doğum yerini Uşak olarak verir. En çok Kâşgarlı Mahmud’un Divanü lûgati’t-Türk’ünü Türkçeye çevirmesiyle tanınır.

Besim Atalay kimdir?

Atalay, medrese ve öğretmen okulu eğitimini birleştirmiş, Millî Mücadele’de görev almış ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türk dili üzerine çalışmalar yapmış bir aydındır. DİA’ya göre TBMM’ye 1920’de I. dönemde Kütahya milletvekili olarak girdi; ardından üç dönem Aksaray, üç dönem Kütahya milletvekili seçildi.

Uşak’ta medrese, İstanbul’da öğretmen okulu

DİA’ya göre ilk ve orta öğrenimini Uşak’ta tamamladı, yaklaşık on bir yıl medresede okudu. Türkçe Vikipedi Uşak Rüştiyesi’ni bitirdikten sonra Uşak’ta medrese eğitimi gördüğünü yazar. 1905’te İstanbul’a gidip Şehzade Camii’nde Çarşambalı Hacı Ahmed Efendi’nin derslerini izledi ve 1909’da ondan icazet aldı.

Öğretmenlik ve Millî Mücadele

DİA’ya göre 1909–1919 arasında Konya Muallim Mektebi’nde öğretmenlik, Trabzon ve Ankara muallim mekteplerinde müdürlük yaptı; Maraş, İçel ve Niğde’de maarif müdürü oldu. 1919’da Silifke’de Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti’nin kuruluşunda yer aldı. Bakanlık biyografisi Millî Mücadele’ye Silifke ile Uşak’ta katıldığını ve Uşak’ta da maarif müdürlüğü yaptığını belirtir. 1920’de Maarif Vekâleti’nde hars (kültür) müdürü oldu.

Türk dili çalışmaları

DİA’ya göre 1932’deki I. Türk Dil Kurultayı’nda merkez heyetine muhasip olarak seçildi ve 1949’da kendi isteğiyle ayrılana kadar Türk Dil Kurumu’nda görev yaptı. 1937–1942 arasında Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi ile Polis Enstitüsü’nde Farsça okuttu. Başlıca eserleri arasında Türk Dili Kuralları (1931), Türk Dilinde Ekler ve Kökler Üzerine Bir Deneme (1941), Türkçe’de Kelime Yapma Yolları (1946) ve Divanü lûgati’t-Türk çevirisi ile dizini vardır. Bakanlık biyografisine göre uzun süre çalıştığı kurumun çalışmalarına sonradan karşı çıktı. 7 Kasım 1965’te Ankara’da öldü.

Kaynaklar arasındaki farklar

  • Öğretmen okulu mezuniyeti: DİA Dârülmuallimîn’i 1908’de bitirdiğini, Bakanlık biyografisi ve Türkçe Vikipedi 1912 yılını verir.
  • Türk Dil Kurumu’ndaki süre: DİA 18 yıl ve 1949’da ayrılış, Türkçe Vikipedi 1932–1951 arasında 19 yıl yazar.
  • Milletvekilliği dönemleri: DİA ve Vikipedi yedi dönem sayar; Bakanlık biyografisi yalnızca birinci ve yedinci dönemde Kütahya milletvekilliğini anar.
  • Divanü lûgati’t-Türk çevirisi: DİA üç cilt (1939–1941) ve ayrı bir dizin (1943), Bakanlık biyografisi beş cilt (1939–1943) yazar.
  • Kur’an çevirisi: DİA Tanrı Kitabı’nın yılını 1965, Bakanlık biyografisi 1962 olarak verir.

Bilmediklerimiz

  • Uşak’ın hangi mahallesinde doğdu?
  • Uşak’ta okuduğu medrese hangisiydi?
  • Uşak’taki maarif müdürlüğü hangi yıllara denk gelir?

Besim Atalay Hakkında Sık Sorulanlar

Besim Atalay kimdir?

Divanü lûgati’t-Türk’ü Türkçeye çeviren dil bilimci, öğretmen ve 1920’den itibaren yedi dönem milletvekili.

Besim Atalay nereli, nerede doğdu?

TDV İslâm Ansiklopedisi ve Kültür ve Turizm Bakanlığı biyografisine göre 1882’de Uşak’ta doğdu.

Besim Atalay hangi illerin milletvekili oldu?

DİA’ya göre I. dönemde Kütahya, ardından üç dönem Aksaray ve üç dönem Kütahya milletvekili oldu.

Divanü lûgati’t-Türk çevirisi ne zaman yayımlandı?

DİA’ya göre üç cilt hâlinde 1939–1941’de, dizini 1943’te; Bakanlık biyografisi beş cilt ve 1939–1943 der.

Besim Atalay ne zaman öldü?

7 Kasım 1965’te Ankara’da öldü.

Merkez'in Değerleri

Tümünü gör

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?