Hayatı
Galenos, Encyclopaedia Britannica’ya göre 129’da Mysia’daki Pergamon’da, bugünkü İzmir’in Bergama ilçesinde doğmuş Romalı Yunan hekim ve yazardır. Britannica onun tıp kuramı ve uygulaması üzerindeki etkisinin Avrupa’da Orta Çağ’dan 17. yüzyılın ortasına kadar sürdüğünü, Bizans ve İslam dünyasında da benzer uzunlukta devam ettiğini yazar. Gençliğini geçirdiği sağlık merkezi bugün Bergama Asklepion Ören Yeri olarak, kentin tepesi Bergama Akropolü olarak ziyaret ediliyor.
Bergamalı Galenos kimdir?
Galenos, kendi döneminin tıp bilgisini anatomi deneyleriyle birleştirip yüzlerce kitapta toplayan bir hekimdir. İngilizce Vikipedi’ye göre babası Aelius Nikon varlıklı bir mimar ve inşaatçıydı; 148’de ölünce on dokuz yaşındaki oğluna yüklü bir miras bıraktı. Aynı kaynağa göre babası, rüyasında Asklepios’un oğlunu tıp okumaya göndermesini söylediğini anlatmıştı.
Asklepion’dan İskenderiye’ye
Vikipedi’ye göre Galenos 16 yaşında Pergamon’daki şifa tapınağında dört yıl hizmetli olarak çalıştı. Pergamon maddesi de onun ilk eğitimini Asklepion’da aldığını ve orada uzun yıllar çalıştığını belirtir. Babasının ölümünden sonra Smyrna (İzmir), Korint, Girit, Kilikya ve Kıbrıs’ı dolaştı, sonunda İskenderiye’ye ulaştı.
Gladyatör hekimi
Vikipedi’ye göre 157’de, 28 yaşında Pergamon’a döndü ve Asya başrahibinin gladyatörlerinin hekimi oldu. Bu görevi dört yıl sürdürdü; kendi anlatımına göre yara bakımı sayesinde ölen gladyatör sayısı selefinin döneminde 60 iken onun döneminde beşe indi.
Roma ve saray
Vikipedi’ye göre Galenos 162’de Roma’ya gitti, öteki hekimlerle çatışınca kentten ayrıldı, Antoninus vebası sırasında geri çağrıldı. Marcus Aurelius onu Germanya seferine götürmek istedi; Asklepios’un bu yolculuğa karşı olduğu bildirilince vazgeçti. Galenos veliaht Commodus’un hekimi olarak kaldı, sonra Septimius Severus’a da hizmet etti.
Eserleri ve etkisi
Vikipedi’ye göre Galenos 500 kadar inceleme yazmış olabilir; bunların yaklaşık on milyon sözcük tuttuğu, günümüze kalan üç milyon sözcüğün toplamın üçte birinden az olduğu düşünülüyor. 191 ya da 192’deki bir yangın, özellikle felsefe kitaplarının çoğunu yok etti. Roma’da insan kadavrası açmak yasak olduğu için maymun ve domuz üzerinde çalıştı; omurilik sinirlerini tanımladı ve sesin beyin tarafından denetlendiğini gösterdi. Toplardamar ve atardamar kanını ayırdı, ancak kanın karaciğerde oluştuğunu varsayan modeli sonradan yanlış çıktı. Vesalius’un 1543’te yayımlanan insan anatomisi kitabı onun anatomisine meydan okudu.
Kaynaklar arasındaki farklar
- Ölüm yılı: Britannica y. 216 veriyor. Vikipedi, 11. yüzyıl Bizans sözlüğü Suda’nın 70 yaşında (y. 199) öldüğünü, Arapça kaynakların ise 87 yaşında Sicilya’da (y. 216) öldüğünü yazdığını aktarıyor.
- Pergamon’un yeri: Britannica Pergamon’u doğrudan “bugünkü Bergama” diye veriyor; Vikipedi’nin Pergamon maddesi ören yerini modern Bergama kentinin kuzeybatısında gösteriyor.
Bilmediklerimiz
- Galenos Pergamon’un hangi mahallesinde doğdu?
- İskenderiye’de kaç yıl kaldı?
- 191 ya da 192 yangınında hangi eserleri kayboldu?
Bergamalı Galenos Hakkında Sık Sorulanlar
Bergamalı Galenos kimdir?
2. yüzyılda yaşamış hekim ve yazardır. Anatomi deneyleri ve yüzlerce kitabıyla Avrupa’da 17. yüzyıla kadar tıbbın temel otoritesi sayıldı.
Galenos nereli, nerede doğdu?
Britannica ve Vikipedi’ye göre 129’da Pergamon’da doğdu. Pergamon bugün İzmir’in Bergama ilçesindedir.
Galenos’un Asklepion’la ilişkisi nedir?
Vikipedi’ye göre 16 yaşında Pergamon Asklepionu’nda dört yıl hizmetli olarak çalıştı ve ilk eğitimini orada aldı.
Galenos hangi imparatorlara hizmet etti?
Marcus Aurelius döneminde veliaht Commodus’un hekimi oldu, sonra Septimius Severus’a da hizmet etti.
Galenos ne zaman öldü?
Kesin değil. Britannica y. 216 veriyor; Suda’ya dayanan görüş y. 199’u gösteriyor.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.